#102 Mobilność i stabilność cz.22 – „Bark Tenisisty”


 

Na wstępie zaznaczę, że jest to jeden z dłuższych wpisów jak do tej pory, lecz absolutny „must-know” dla osób związanych szczególnie z tenisem, innymi sportami rakietowymi lub rzucanymi czy typu overhead. Dużo treści popartych wieloma badaniami naukowymi i źródłami, które przytoczyłem na końcu postu. Serdecznie zapraszam do lektury!

 

W ostatnim wpisie #101 Mobilność i stabilność cz.21 - Rozciąganie statyczne (http://bit.ly/2y65bG3) przedstawiłem Wam swój punkt widzenia na temat rozciągania statycznego bezpośrednio po zakończeniu gry w tenisa i dlaczego nie jest to najbardziej optymalne rozwiązanie. Wspomniałem również o dwóch lokalizacjach w ciele tenisisty, w których przypadku zalecałbym wykonanie delikatnego rozciągania statycznego po grze, ponieważ biorąc pod uwagę specyfikę dyscypliny, rejony te ulegają nadmiernemu napięciu. Do tych miejsc zaliczyłem rotatory zewnętrzne stawu ramiennego, które wpływają na ograniczenie zakresu ruchu rotacji wewnętrznej po stronie ramienia dominującego (ręka trzymająca rakietę do forehandu) oraz mięśnie okolicy lędźwiowej kręgosłupa. W dzisiejszym wpisie skupię się na strukturze wymienionej jako pierwszej, czyli ogólnie mówiąc – barku. Przedstawię Wam czynniki, które wpływają na zwiększone ryzyko kontuzji w tym obszarze u tenisistów, co będzie swego rodzaju teoretycznym wstępem do następnego postu praktycznego, w którym przedstawię sposoby na zmniejszenie ryzyka dolegliwości bólowych płynących z tego obszaru.

 

BIOMECHANIKA RAMIENIA PODCZAS UDERZEŃ TENISOWYCH

 

Podczas każdego ruchu serwisowego lub uderzenia z forehandu, ramię przechodzi od rotacji zewnętrznej w fazie przyspieszenia rakiety (acceleration phase) do rotacji wewnętrznej po kontakcie piłki z rakietą (follow through phase) – grafika A. Bardzo dynamiczne przejście z rotacji zewnętrznej do rotacji wewnętrznej ramienia dominującego podczas tych uderzeń, stawia nie lada wyzwania rotatorom zewnętrznym, których zadaniem jest wyhamowanie tego przejścia z jednego ustawienia rotacyjnego do drugiego. Do tej grupy zaliczają się między innymi mięśnie tzw. tylnego stożka rotatorów (posteriori rotator cuff), czyli m. podgrzebieniowy i obły mniejszy, a wspomaga je tylny akton mięśnia naramiennego – grafika B. Dodatkowo zbadano, że to właśnie dynamika przejścia z jednej rotacji do drugiej ma największy wpływ na prędkości uzyskiwane podczas serwisu!

 

CZYNNIKI RYZYKA DLA BARKU TENISISTY

 

Tylny stożek rotatorów jest szczególnie narażony na kontuzje u tenisistów (i innych sportowców dyscyplin rzucanych i overhead) na skutek: powtarzalnych ruchów przeciążeniowych, dysbalansu mięśniowego z rotatorami wewnętrznymi czy wspomnianych wcześniej dużych wymagań ekscentrycznych podczas hamowania ramienia po kontakcie rakiety z piłką po serwisie i forehandzie. Dysbalans między rotatorami wewnętrznymi a zewnętrznymi nie jest niczym dziwnym, ponieważ 75% uderzeń na korcie to serwis i forehand. Te uderzenia wymagają silnych rotatorów wewnętrznych (m. najszerszy grzbietu, piersiowy, podłopatkowy) napinanych koncentrycznie w celu produkcji mocy, co prowadzi do powstania dysbalansów. Badania naukowe wykazały 30% wzrost siły rotatorów wewnętrznych ramienia dominującego i zmniejszenia siły rotatorów zewnętrznych w porównaniu do ręki niedominującej u ZAWODOWYCH tenisistów!

 

Dodam, że nie tylko silne struktury w obrębie barku mają wpływ na efektywność wyhamowania rotacji wewnętrznej ramienia po serwisie. Biodro niedominujące (u tenisistów praworęcznych biodro lewe) podczas fazy follow through znajduje się w pozycji zgięcia i rotacji wewnętrznej – grafika A. Nieadekwatny zakres rotacji wewnętrznej i zgięcia w biodrze na skutek słabej mobilności i elastyczności tkanek, będzie nakładał większe wymagania na rotatory w celu wyhamowania ramienia. Optymalna rotacja wewnętrzna i zgięcie w biodrze są kluczowe, aby wyhamować ruch tułowia na kończynie podporowej (noga lewa u praworęcznych graczy, ta na której lądujemy po serwisie). Ograniczenia tych ruchów znacznie zwiększają ryzyko pojawienia się kontuzji w obrębie barku.

 

TOTAL RANGE OF MOTION – TROM!

 

Wszystkie wyżej wymienione czynniki skutkują ograniczonym zakresem ruchu rotacji WEWNĘTRZNEJ ramienia po stronie dominującej (Grafika C) w porównaniu z drugą stroną, co jest specyficzną restrykcją dla sportowców dyscyplin rakietowych czy rzucanych. Do tego często możemy zaobserwować jednocześnie większy zakres ruchu rotacji ZEWNĘTRZNEJ po stronie dominującej ręki. Z tego powodu powstała koncepcja „Total Range of Motion- TROM” (w wolnym tłumaczeniu „całkowity zakres ruchu”), która odpowiada sumie stopni rotacji wewnętrznej i zewnętrznej ramienia. RÓŻNICA WIĘKSZA NIŻ 5 STOPNI między kończynami znacznie zwiększa ryzyko kontuzji.

 

Badania wyróżniły kilka czynników, które mogą być odpowiedzialne za wyżej opisane zmiany w funkcjonowaniu kompleksu barkowego u tenisistów i sportowców typu overhead i są to: adaptacje kostne, ciasnota tylnej części torebki stawu barkowego, sztywność mięśni i ścięgien tylnego stożka czy zmiany posturalne. Powtarzalny rozciągający stres nakładany na struktury tylnego stożka podczas fazy „follow through” może prowadzić do zapalenia i bliznowacenia struktur i nasilenia sztywności. Ciasnota tylnej części torebki stawowej może zwiększyć wzajemny nacisk powierzchni stawowych stawu ramiennego, powodując dolegliwości bólowe w maksymalnej rotacji zewnętrznej ramienia.

 

PROFILAKTYKA

 

Rozciąganie tylnej części barku jest jednym z głównych aspektów profilaktyki jego urazów. Jest wiele sposobów na rozciągnięcie tych struktur, ale najbardziej popularnymi są sleeper stretch i sidelying horizontal abduction stretch (SHAS), nazywane inaczej Cross-body Stretch, które dokładnie przedstawię W NASTĘPNYM WPISIE!

 

Podsumowanie:

Biomechanika uderzeń tenisowych prowadzi do ograniczenia zakresu ruchu rotacji wewnętrznej ramienia po stronie dominującej i zwiększenia zakresu rotacji zewnętrznej tej samej kończyny. Zarówno dysbalans w sile mięśni oraz zakresu ruchu pomiędzy obiema kończynami czy grupami mięśniowymi tego samego ramienia znacznie zwiększa ryzyko kontuzji w obrębie barku.

 

Źródła:

Kovacs, M. S., Roetert, E. P., & Ellenbecker, T. S. (2008). Efficient deceleration: The forgotten factor in tennis-specific training. Strenght & Conditioning Journal, 30(6), 58-69

 

Ellenbecker, T. S., Pluim, B., Vivier, S., & Sniteman, C. (2009). Common injuries in tennis players: exercises to address muscular imbalances and reduce injury risk. Strenght & Conditioning Journal, 31(4), 50-58

 

Kovacs, M., & Ellenbecker, T. (2011). An 8-stage model for evaluating the tennis serve: implications for performance enhancement and injury prevention. Sports Health, 3(6), 504-513.


Scher, S., Anderson, K., Weber, N., Bajorek, J., Rand, K., & Bey, M. J. (2010). Associations among hip and shoulder range of motion and shoulder injury in professional baseball players. Journal of athletic training, 45(2),191-197.

 

Pluim, Babette M., et al. “Tennis injuries:occurrence, aetiology, and prevention.”British journal of sports medicine 40.5 (2006): 415-423

 

25 lipca 2019

Pełna wersja wpisu ze zdjęciami dostępna na:

www.facebook.pl/Fizjotenis-Marcin-Filipowicz